Marokkaanse rechter verbant drie mensen tien jaar van sociale media

Rechtbanken in Tanger hebben drie personen een totaalverbod op sociale media opgelegd voor tien jaar, meldt Médias24. De zaken draaien om de TikToker Adam Benchekroun en twee medeverdachten. Het is een primeur in de Marokkaanse rechtspraktijk, en de juridische houdbaarheid ervan is allesbehalve zeker.

Ongekend vonnis

Benchekroun werd in januari veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf. In hoger beroep werd dat teruggebracht naar twee jaar, maar het verbod op sociale media bleef staan. Kort daarna volgde een tweede uitspraak: zijn moeder en een contentcreator bekend als “Moulinex” kregen elk zes jaar cel, eveneens met een tienjarig verbod op alle sociale platforms. Moulinex en de moeder van Benchekroun werden onder meer veroordeeld voor mensenhandel.

Drie vonnissen dus, twee rechtbanken, één lijn. Nergens in de Marokkaanse wet staat een expliciete grondslag voor zo’n maatregel.

Wettelijke grondslag wankelt

Rechters lijken te hebben gegrepen naar artikel 87 van het Wetboek van Strafrecht, dat het verbieden van een “activiteit” mogelijk maakt als de inbreuk daar rechtstreeks mee samenhangt. Of het gebruik van sociale media als een “activiteit” in die zin kwalificeert, is juridisch betwistbaar.

De Marokkaanse grondwet garandeert vrijheid van meningsuiting. Beperkingen zijn mogelijk, maar moeten evenredig zijn. In de Verenigde Staten vernietigde het Hooggerechtshof in 2017 een vergelijkbare wet uit North Carolina, die seksuele delinquenten toegang tot sociale media verbood. De rechters oordeelden dat sociale media een essentiële ruimte voor expressie en maatschappelijke deelname zijn geworden, en dat een algemeen verbod daarvoor te ver gaat.

Handhaving: hoe dan?

Los van de grondwettelijkheid is er een praktisch probleem. Hoe handhaaf je zo’n verbod? Een nieuw account aanmaken duurt minuten, op een ander platform of onder een andere naam. Platforms als Meta werken beperkt mee met buitenlandse rechtbanken. En als over zeven jaar een nieuw netwerk opkomt, geldt het verbod dan automatisch ook daarvoor?

Juristen zijn het erover eens dat het verbod ook het aanmaken van nieuwe accounts omvat. Schending ervan levert een nieuwe strafbare inbreuk op. Het systeem steunt dus op afschrikking, niet op technische afdwingbaarheid.

Digitale ruimte als strafrecht

Wat deze zaken blootleggen, gaat verder dan Benchekroun of Moulinex. Het recht loopt structureel achter op digitale realiteit. Rechters zoeken naar instrumenten voor online gedrag dat bestaande wetten niet dekt, en experimenteren daarbij aan de grenzen van hun bevoegdheid.

De vraag is of Marokko dit pad verder bewandelt, de maatregel in wetgeving verankert, of dat hogere rechters deze lijn terugdraaien. De motivering van het vonnis van 31 maart is nog niet openbaar, waardoor een volledige juridische toetsing nu nog niet mogelijk is.

Wie de ontwikkeling van het Marokkaanse strafrecht volgt, ziet hier een kantelpunt: niet omdat het vonnis definitief geldig is, maar omdat het een debat opent dat de komende jaren niet meer stopt.